Disque a realidade sempre supera á ficción. Así ocorre en Esmelle en Ferrol. Cunqueiro soñara a selva de Esmelle e fixo vivir alí ao mago Merlin.  Pero agora a arqueoloxía vai e descubre, tamén en Esmelle, que alí vivían os ferroláns hai 2.400 anos. Atoparon unha rúa perfectamente conservada de catro metros de ancho, que revela unha planificación urbanística inusual neste tipo de construción. Tamén un torreón defensivo e un edificio de 50 metros cadrados dun posible uso colectivo o que evidencia a organización social do castro. Din, con humor, que foi o primeiro local da Asociación Veciñal de Esmelle. Tralo castro en Esmelle en Ferrol, onde a realidade supera á ficción.
O castro de Esmelle precisa de escavación pero tamén de estudo dos datos extraídos. O potencial é enorme. Está moi ben conservado e está nunha parcela propiedade do Concello de Ferrol. O profesor da Universidade Juan Luis Montero Fenollós destaca como elemento singular de Tralo castro, a calzada,  a rúa empedrada cun estado de conservación excepcional. No mundo dos castros había moita monumentalidade e organización. A calzada está como se se abandonara hai trinta anos. Infírese capacidade de planificación construtiva e social. Establécense espazos colectivos, segundo o director da escavación Samuel Nión.